Category: Politiki

  • Kamala Harris yamaganye Donald Trump mu ijambo rye rya mbere rikomeye kuva amatora yatangira muri Amerika

    Kamala Harris yamaganye Donald Trump mu ijambo rye rya mbere rikomeye kuva amatora yatangira muri Amerika

    WASHINGTON, D.C. — Kamala Harris, wahoze ari Visi Perezida wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, yagaragaye ku rubyiniro ku nshuro ya mbere kuva icyiciro gishya cy’amatora ya Perezida cyatangira, atanga ijambo rikomeye ryuzuyemo ubutumwa bwo gukangurira Abanyamerika kurengera demokarasi, no kwamagana ibitekerezo by’ubuhezanguni avuga ko Donald Trump n’abamushyigikiye barimo kongera kuzamura.

    Mu ijambo rye ryatangiwe imbere y’imbaga y’abantu i Los Angeles, Harris yavuze ko igihe igihugu kiri mo ari “ingorabahizi itazoroha kurenga niba abaturage batitandukanyije n’ibitekerezo bisenya ibyo barwanye imyaka myinshi.”

    “Icyo duhagazeho nk’igihugu kiri mu byago. Tureba uko ibitekerezo by’ubuhezanguni, ivangura, no kutihanganira abandi bisubira inyuma, tukabibona byambaye isura ya politiki.”

    Kamala Harris yahamije ko Donald Trump, wahoze ari Perezida kandi wiyamamariza kongera kuyobora mu 2024, atarimo gusa guhatanira ubutegetsi, ahubwo ari ku rugamba rwo gusenya ubwisanzure igihugu cyubakiyeho.

    “Trump avuga ko azaba umutegetsi udashobora kugenzurwa. Arashaka ko umwanya wa Perezida uba nk’ingoma y’umwami. Ibi ni ibintu twarwanye nk’igihugu, tubitakazamo amaraso n’umutima.”

    Harris yanashimangiye ko Trump akomeje gukoresha amagambo atiza umurindi uruhu rw’ubuhezanguni, nk’uko byagaragaye mu gihe cy’imvururu zo ku wa 6 Mutarama 2021 ubwo abamushyigikiye bateye Capitol.

    Muri iryo jambo, Kamala Harris yagarutse ku kamaro ko guhagurukira kurinda uburenganzira bw’abagore, abirabura, n’andi matsinda atandukanye yagiye abohorwa n’amateka ya Amerika. Yibukije abari aho ko iterambere ryagezweho rishobora gusubizwa inyuma mu gihe abaturage badahagurutse ngo babirinde.

    “Icyo ubutegetsi bushya buturimo cyagerageje gukora mu myaka ine byari ugufunga imiryango myinshi, gutsikamira amajwi ya rubanda, no kwima ijambo abafite intege nke.”

    Iri jambo rya Harris ribaye mu gihe kampanye ya Joe Biden irimo gushaka kongera kwiyegereza amatsinda y’abatora yigeze kumufasha mu 2020, harimo abagore, abirabura, n’urubyiruko. Uko Harris yongeye kugaragara mu ruhando rwa politiki, benshi baribaza niba azakomeza kuba umukandida wa Visi Perezida cyangwa niba yaba ari gutegura inzira yo guhatana mu gihe kiri imbere.

    Abasesenguzi bavuga ko amagambo ya Harris agaragaza ko Demokarasi izaba ari kimwe mu bintu bizaba ku isonga mu matora y’2024, cyane cyane mu gihe Trump akomeje kuyobora mu bakandida bo ku ruhande rw’aba-Republika.

    Iri jambo rya Kamala Harris ntiryasubije gusa ikibazo cy’amateka ya politiki ya Amerika, ahubwo ryagaragaje ko urugamba rwo guharanira ubwisanzure n’uburinganire rukomeje, cyane cyane mu gihe amajwi ya rubanda yegereje.

  • Perezida Museveni yakiriye Eri Arfiya w’Ubuyapani baganira ku bufatanye n’amahirwe y’ubucuruzi hagati ya Uganda n’Ubuyapani

    Perezida Museveni yakiriye Eri Arfiya w’Ubuyapani baganira ku bufatanye n’amahirwe y’ubucuruzi hagati ya Uganda n’Ubuyapani

    ENTEBBE, UGANDA — Perezida wa Uganda, Yoweli Kaguta Museveni, yakiriye mu biro bye biherereye i Entebbe Eri Arfiya, Umunyamabanga wa Leta wungirije ushinzwe Ububanyi n’Amahanga w’Ubuyapani, mu biganiro byibanze ku guteza imbere ubufatanye hagati y’ibihugu byombi, cyane cyane mu bijyanye n’ishoramari, ubuhinzi n’inganda.

    Iyi nama yabaye ku wa Gatandatu tariki ya 3 Gicurasi 2025, igamije gukomeza umubano mwiza umaze igihe hagati ya Uganda n’Ubuyapani, ndetse no gutekereza ku mishinga y’iterambere yafatanya gutezwa imbere binyuze mu bufatanye bwa guverinoma zombi.

    Ubufatanye mu ishoramari n’inganda z’ubuhinzi

    Perezida Museveni yashimangiye ko Uganda ari igihugu gifite amahirwe menshi y’ishoramari, cyane cyane mu bijyanye n’ubuhinzi, ingufu, ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro, ubukerarugendo no gutunganya ibikomoka ku buhinzi.

    Turashishikariza ishoramari ry’Abarabu, Abanyamerika, Abarusiya n’Abayapani. Uganda ifite isoko rinini, amazi, ubutaka butarabyazwa umusaruro, ndetse n’urubyiruko rwinshi rukeneye imirimo. Ibi byose ni amahirwe ku bashoramari,” Perezida Museveni yabwiye Eri Arfiya.

    Eri Arfiya nawe yashimangiye ko Ubuyapani bwiteguye kongera ubufatanye na Uganda, by’umwihariko binyuze mu bigo byigenga (private sector) bikorera muri Aziya. Yanagaragaje ko Ubuyapani bushimira uruhare rwa Uganda mu gutuma Afurika iba igice cy’ingenzi mu isoko ry’isi.

    May be an image of 3 people and text

    Ubuyapani bufite ubushake bwo gutera inkunga imishinga ifatika yateza imbere imibereho y’Abanya-Uganda, cyane cyane binyuze mu buhinzi bugezweho no kubaka ubushobozi bw’urubyiruko,” Eri Arfiya yatangaje.

    Uburezi, ikoranabuhanga n’ingufu z’amashanyarazi

    Perezida Museveni yagaragaje ko Uganda ikeneye ubufasha mu guteza imbere ikoranabuhanga n’uburezi bushingiye ku bumenyingiro, aho yasabye ko Ubuyapani bwafasha mu gutanga amahugurwa n’ibikoresho ku mashuri y’imyuga no ku bigo byigisha ibijyanye n’ubuhanga bwa tekinike.

    Banaganiriye kandi ku mishinga y’ingufu z’amashanyarazi zishingiye ku mirasire y’izuba (solar energy), aho Uganda ishaka kongera ubushobozi bwayo mu gukwirakwiza amashanyarazi cyane cyane mu bice by’icyaro.

    Umubano umaze imyaka irenga 60

    Uganda n’Ubuyapani bisanzwe bifitanye umubano mwiza mu bya dipolomasi, wubakiye ku bufatanye mu burezi, ubuvuzi, ibikorwaremezo n’ubuhinzi. Muri iyi myaka ishize, Ubuyapani bwatangiye gutera inkunga imishinga myinshi irimo iy’imihanda, amavuriro n’amazi meza mu bice by’icyaro.

    Mu kiganiro cyabereye mu Ngoro y’Umukuru w’Igihugu, impande zombi zemeranyije gukomeza guhura kenshi no gushyiraho itsinda ry’impuguke rishinzwe guhuza imishinga n’ibikorwa bifatika.

  • Perezida Faure Gnassingbé yahawe umwanya mushya udafite manda ntarengwa: Abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko ari ihirikwa ry’inzego ryambaye ubusa

    Perezida Faure Gnassingbé yahawe umwanya mushya udafite manda ntarengwa: Abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko ari ihirikwa ry’inzego ryambaye ubusa

    LOMÉ, TOGO — Inteko Ishinga Amategeko ya Togo yemeje impinduka ku Itegeko Nshinga zitavuzweho rumwe, zihindura uburyo igihugu kiyoborwamo, zituma Perezida Faure Gnassingbé ashobora gukomeza kuba ku butegetsi igihe kirekire, atagombye guhatana mu matora ya rubanda nk’uko byahoze.

    Izi mpinduka, zemejwe ku wa Gatanu, zashyizeho système parlementaire aho Perezida w’igihugu azajya atorerwa mu Nteko Ishinga Amategeko aho gutorerwa n’abaturage, kandi agakorana na Minisitiri w’Intebe nk’umuyobozi ushinzwe imirimo ya buri munsi y’igihugu. Abanenga bavuga ko iyi ari nzira nshya yo gukomeza gufata ubutegetsi mu buryo bunyuranyije n’amahame ya demokarasi.

    Faure Gnassingbé aguma ku butegetsi nyuma y’imyaka 19

    Faure Gnassingbé amaze imyaka 19 ku butegetsi, asimbuye se Gnassingbé Eyadéma wayoboye Togo imyaka irenga 38 kugeza apfuye mu 2005. Iri vugururwa rishya ry’Itegeko Nshinga rivuze ko ashobora kongera gutorerwa indi myanya nk’umukuru w’igihugu binyuze mu nteko, ibyo bamwe basanga ari ukwigira umwami mu izina rya repubulika.

    Ibi ni ihirikwa ry’inzego ryakorewe mu nteko. Ntabwo ari ivugururwa ry’itegeko nshinga. Ni ihame ryo kugundira ubutegetsi,” biri mu byo yatangaje Brigitte Adjamagbo-Johnson, umwe mu bayobozi b’ishyaka ritavuga rumwe n’ubutegetsi.

    Abashyigikiye ivugururwa bavuga ko ari intambwe ishimangira ituze

    Ku rundi ruhande, abadepite ba Rassemblement du Peuple Togolais (RPT), ishyaka riri ku butegetsi, bavuga ko impinduka zigamije kongera ituze mu buyobozi bw’igihugu no gukemura ibibazo by’ingutu bya politiki byagiye bigaragara mu matora ya buri gihe.

    Turimo kubaka sisitemu itajegajega izatuma ubuyobozi butekanye, butarangwamo imvururu za buri gihe zishingiye ku matora,” byavuzwe na Perezida w’Inteko Ishinga Amategeko, Yawa Djigbodi Tsègan.

    Impaka ku ihindurwa ry’ubutegetsi muri Afurika

    Iri vugururwa riri mu bikomeje gutera impaka muri Afurika aho abategetsi bamwe bashinjwa guhindura amategeko kugira ngo bagume ku butegetsi, bikozwe mu izina ry’amavugurura cyangwa iterambere. Ibihugu nka Tchad, Côte d’Ivoire, Congo-Brazzaville, Uganda na Rwanda byagiye binengwa n’imiryango mpuzamahanga mu gihe abategetsi babyo bahinduraga Itegeko Nshinga kugira ngo bongere manda zabo cyangwa bavaneho imbibi zabyo.

    Mu gihe Togo yari iteganyijwe gukora amatora rusange muri 2025, iyi mpinduka bivuze ko Perezida atazongera kwiyamamariza uyu mwanya mu buryo busanzwe, ahubwo azashobora gushyirwaho n’abadepite b’ishyaka rye riri ku butegetsi. Ibi byahise bivugisha abatavuga rumwe n’ubutegetsi, bamwe batangira kwita Togo “ubwami burangajwe imbere n’umuryango umwe.”

    Ijwi ry’abaturage ririmo guterwa icyasha

    Mu mijyi imwe ya Togo haragaragaye imyigaragambyo y’abatavuga rumwe n’ubutegetsi n’abaturage basaba ko Itegeko Nshinga ryariho rikomeza kubahirizwa. Polisi yasubije iyo myigaragambyo ku ngufu, harafatwa bamwe, abandi barakomereka. Amnesty International n’izindi mpuzamiryango zasabye ko uburenganzira bwo kwigaragambya bwubahirizwa, kandi ko hazabaho “ubwisanzure nyabwo bwa politiki.”

  • Minisitiri Nduhungirehe yasobanuye uko u Rwanda rwanze ambasaderi wari woherejwe n’u Bubiligi

    Minisitiri Nduhungirehe yasobanuye uko u Rwanda rwanze ambasaderi wari woherejwe n’u Bubiligi

    Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Rwanda Olivier Nduhungirehe yatangaje nyuma y’uko u Bubiligi bwanze ambasaderi Vincent Karega na bwo bwohereje uwo bwifuzaga ko abuhagararira mu Rwanda ruramwanga kuko ibyo bwari bwakoze byagaragazaga ko bwanze igihugu cy’u Rwanda aho kwanga umuntu.

     

    Ku wa 31 Ukwakira 2022, Amb. Vincent Karega wari Ambasaderi w’u Rwanda i Kinshasa yategetswe kutarenza amasaha 48 akiri ku butaka bwabo ndetse ahava mbere y’uko ayo masaha agera, anyura muri Congo Brazaville.

    Nyuma u Rwanda rwatanze amazina ye mu Bubiligi ngo arubere ambasaderi, ariko icyatunguranye ni uko ibyo kuba bwamwanze byamenyekaniye mu gitangazamakuru cy’umuryango w’abana bakomoka ku banyapolitike bashinjwa uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda, mbere y’uko igisubizo gihabwa u Rwanda rwatanze ubusabe.

    Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier Nduhungirehe, ubwo yari mu kiganiro Urubuga rw’Itangazamakuru ku wa 2 Werurwe 2025, yatangaje ko amakuru bamenye ari uko Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yagize uruhare rukomeye mu gutuma Amb. Karega yangwa mu Bubiligi.

    Magingo aya kandi u Bubiligi nta ambasaderi bugira i Kigali, nyuma ya Bert Versmessen wasoje ikivi cye ku wa 30 Nyakanga 2024.

    Amakuru avuga ko hari izina u Bubiligi bwohereje tariki 11 Ukuboza 2023 ry’uwo rwifuzaga ko arubera ambasaderi ariko u Rwanda rwanga kumwemeza, bigeze ku wa 18 Kamena 2024 u Bubiligi bubona ko u Rwanda rwatereye agati mu ryinyo bufata umwanzuro wo gukuraho ubwo busabe.

    Minisitiri Nduhungirehe yagize ati “Hari izina bohereje ariko ntabwo byabaye ngombwa ko turyemera.”

    Yagaragaje ko mu gihe igihugu cyanze ambasaderi ugihaye biba bivuze ko cyanze igihugu cyawe kitanze umuntu ku giti cye, kandi ngo muri dipolomasi akebo kajya iwa mugarura.

    Ati “Uri igihugu, banze ambasaderi wawe wowe uratega irindi tama? Tubahe undi utari Vincent Karega? Kubera iki twari kumutanga? Ariko muzajye mwumva kwihesha agaciro nk’igihugu. Iyo igihugu cyanze ambasaderi wanyu nk’igihugu cy’u Rwanda mwavuze ko ari ambasaderi ukwiriye u Bubiligi, nta kintu na kimwe yigeze avuga kibangamiye inyungu z’u Bubiligi (kuko na byo byashoboka) ariko Guverinoma mwamwoherejemo ikamwanga kubera ko babihawemo amabwiriza n’ikindi gihugu, cya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, ntabwo aba ari Ambasaderi Karega uba wanzwe ni igihugu cy’u Rwanda kiba cyanzwe.”

    “Ntabwo rero tugomba gutega irindi tama ngo twohereze undi ambasaderi ngo na we bamwange. Abanyarwanda twese tugomba kubyumva.”

    Minisitiri Nduhungirehe yagaragaje ko mu Nteko Ishinga Amategeko no mu buyobozi bw’u Bubiligi higanjemo abanye-Congo benshi bagira uruhare mu gukwirakwiza ibinyoma ku Rwanda no gufata imyanzuro ibogamye.

    Yahamije ko u Bubiligi nk’igihugu cyigenga kitagakwiye kugendera ku byemezo byafashwe n’ikindi gihugu.

    Ati “U Bubiligi si igihugu cyigenga? Kuki ambasaderi wanzwe na Congo agomba kwangwa n’u Bubiligi?”

    Umubano w’ibihugu byombi wakomeje kugenda ujya habi by’umwihariko mu bihe umutekano wo mu Burasirazuba bwa RDC wazambaga u Bubiligi bwakangishije u Rwanda ibihano, bituma ruhitamo guhagarika amasezerano y’ubufatanye ibihugu byombi byari bifitanye yagombaga kugeza mu 2029.

    U Bubiligi nka kimwe mu bihugu byakolonije u Rwanda na RDC gifite uruhare rukomeye mu bibazo by’umutekano muke mu Karere k’Ibiyaga bigari kuko abaturage bajujubywa mu Burasirazuba bwa RDC bwagize uruhare mu kubakatiraho imipaka no kwimura bamwe bubajyana mu bucukuzi bw’amabuye y’agaciro.

    Ati “Rero Ababiligi kuba ari bo baza bagashyigikira Congo ku mugaragaro bakazenguruka Isi yose ngo basabire u Rwanda ibihano ni ibintu bigaragaza ko ibihugu bimwe na bimwe bitiha agaciro.”

    src:igihe

  • Zimwe mu mbwirwaruhame za Gen (Rtd) Kabarebe

    Zimwe mu mbwirwaruhame za Gen (Rtd) Kabarebe

    Ijambo rifite byinshi ryahindura mu mateka, rishobora gukurura impinduramatwara idasanzwe, gukundisha abantu baryumva ibyo urivuga yanyuzemo no kwigisha abato inzira runaka.

     

    Ni byo koko aryoha asubiwemo kandi ngo utaganiriye na Se ntamenya icyo Sekuru yasize avuze. Munyemerere muri iyi nkuru tugaruke kuri zimwe mu mbwirirwaruhame zavuzwe na Gen (Rtd) James Kabarebe.

    Uyu yabaye Umugaba Mukuru w’Ingabo z’u Rwanda, aba Umujyanama wa Perezida mu birebana n’Umutekano ndetse ubu ni Umunyamabanga wa Leta ushinzwe Ubutwererane bw’Akarere muri Minisiteri y’Ububanyi n’Ubutwererane.

    Gen Kabarebe yamenyekanye cyane ubwo yari Umugaba Mukuru w’Ingabo z’u Rwanda, umwanya yabayeho imyaka umunani (kuva mu 2002 – 2010) ibintu byanatumye agira umwihariko wo kuba ari we wa mbere watinze muri uyu mwanya.

    Kabarebe yabonye izuba mu 1959, avukira muri Uganda kimwe n’abandi Banyarwanda benshi bari impunzi.

    Amashuri abanza yayize muri ‘Kyamate Primary School’ ayisumbuye ayakomereza muri ‘Kabalega Secondary School’ mu gace ka Masindi.

    Icyiciro cya kabiri cy’amashuri yisumbuye yize muri ‘St. Henry’s College Kitovu’. Amasomo ye yayakomereje muri Kaminuza ya Makerere aho yakuye impamyabumenyi mu bijyanye n’ubukungu na Politiki. Yarangije muri iyi kaminuza mu 1989.

    Nubwo Gen Kabarebe yamenyekanye cyane ubwo yari Umugaba Mukuru w’Ingabo z’u Rwanda, amateka ye mu mwuga w’Igisikare ajya kure cyane kurenza iyi myaka umunani cyane ko ari umwe mu bagize uruhare rwo kubohora Uganda.

    Nyuma kimwe n’abandi Banyarwanda bari benshi bari barahungiye muri Uganda, yagize uruhare mu rugamba rwo kubohora u Rwanda no guhagarika Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Mbere yo kuba Umugaba Mukuru w’Ingabo z’u Rwanda, izina Kabarebe ryumvikanye mu bakurikiranaga amakuru y’Intambara ya Congo ya Mbere n’iya Kabiri, cyane ko uyu mugabo ari we wari uyoboye Ingabo z’u Rwanda zoherejwe muri iki gihugu, gucyura impunzi z’Abanyarwanda bari muri Zaire no kurwanya Interahamwe n’Ingabo zahoze ari iza FAR zacuraga imigambi mibisha yo kongera gutera u Rwanda.

    Aha ni na ho Kabarebe yaje kwandikira amateka yo kuba Umugaba Mukuru w’Ingabo mu bihugu bibiri. Yabaye Umugaba Mukuru w’Ingabo za RDC yari icyitwa Zaire nyuma yo guhirima k’ubutegetsi bwa Mobutu, agasimburwa na Laurent-Désiré Kabila.

    Nyuma y’Intambara ya Mbere n’iya Kabiri za Congo, mu 2002 Kabarebe yagizwe Umugaba w’Ingabo z’u Rwanda, kugeza mu 2010 ubwo yagirwaga Minisitiri w’Ingabo, umwanya yabayemo kugeza mu 2018, ubwo yagirwaga Umujyanama wa Perezida wa Repubulika mu by’Umutekano.

    Ubwo yashyirwaga mu kiruhuko cy’izabukuru mu Ngabo z’u Rwanda, Gen (Rtd) James Kabarebe yijeje ko nubwo ari mu basirikare bakuru bagishyizwemo ariko igihugu kizakomeza kugira umutekano.

    Ati “Ntabwo bivuze ko umuntu aretse igisirikare. Igisirikare wakivamo ariko ntabwo cyakuvamo. N’abasezeye uyu munsi, igisirikare ntikizigera kibavamo. Aho bagiye, ubumenyi bajyanye, ubunararibonye bafite, ubushake, ubwitange, urukundo rw’igihugu, icyaba icyo ari cyo cyose […] nubwo batagiye kure, bari hafi y’ingabo. Nta cyashobora guhungabanya umutekano w’igihugu aba bagabo bose bahari.”

    Yakomeje ati “Twe turi umuryango umwe, ni ugukuramo impuzankano gusa ariko ukaba uzi ngo aho wayikenera urayisingira ako kanya.”

    RDF ifite ubushobozi bwo kurinda u Rwanda imyaka 100 iri imbere

    Ubwo yashyirwaga mu kiruhuko cy’izabukuru mu ngabo z’u Rwanda, Gen (Rtd) James Kabarebe yijeje Abaturarwanda ko igisirikare cy’igihugu gifite ubushobozi bwo gukomeza kurinda igihugu no kugera ku myaka 100 iri imbere.

    Ati “Perezida wa Repubulika yubatse RDF idahinduka mu migirire, idatezuka ku nshingano zayo ku buryo uyu munsi imbaraga ifite ziha icyizere uwo ari we wese wageze igihe cyo gusezera mu ngabo kuba yasezera ntacyo yikanga.”

    Yakomeje ati “Iki gisirikare cyacu aracyubaka(Perezida) mu buryo burambye, abakibona, abatakizi, ukuntu acyubaka kiratanga icyizere ko igihugu cyacu kizarindwa mu myaka itari hasi ya 100 imbere.”

    Inkuru y’uko yarwanye n’Intare akayinesha yashituye benshi

    Imwe mu nyamaswa iteye ubwoba mu z’ishyamba ni Intare irimo bishingiye ku mutontomo wayo ndetse n’imiterere yayo byanatumye yitirirwa umwami w’ishyamba.

    Muri Gashyantare 2023, ubwo Gen (Rtd)Kabarebe yasobanuriraga urubyiruko imvano y’inkuru yo kurwana n’intare yavuze ko n’ubundi bitagoye kuyirwanya kuko nubwo ifatwa nk’Umwami w’Ishyamba.

    Ati “Buriya mu nyamanswa zose zibaho, intare niyo yoroshye kurwana nayo […] kurwana n’intare bigusaba gushiruka ubwoba nta kindi. Iyo ugize ubwoba n’ubwo waba umeze gute, irakwica ariko ushiritse ubwoba, intare ntacyo yagutwara.”

    “Ufite inkoni ntacyo yagutwara, kurwana n’intare ni nko kurwana n’imbwa iryana. Uretse gusa ubunini bwayo n’umutontomo, nta bindi. Aho twageze ngo twicare, tukimara kwicara, twari dufite inka, intare iratera. Irabanza irivuga, tuti iraje. Twari twacanye umuriro mwinshi cyane, intare iratera, mu kanya gato twumva ifashe inka iyikubise hasi.”

    Yakomeje agira ati “Ubwo twari abasore bato, ninjye wari mukuru abandi bari bafite nk’imyaka 15, gutyo […] ubwo dufata inkoni, turwana n’intare. Ijoro ryose, igahindukira ishaka kugufata ku ijosi, ukayikangisha inkoni […] turwana nayo, kugera mu gitondo, turayinesha.”

    FDLR ntiyamara umunota mu Rwanda, ikibi ni ingengabitekerezo yayo

    Umutwe witwaje intwaro ugizwe n’abasize bahekuye u Rwanda muri Jenoside yakorewe Abatutsi ukorera muri Repubulika iharanira Demokarasi ya Congo wa FDLR ukunze kugaragaza ko intego yawo ari ugukuraho ubutegetsi buriho.

    Ibyo ukunze kubigerageza mu bihe bitandukanye nubwo ugenda ucibwa intege n’uburyo bamwe mu bawugize bakunze guhitamo gutaha mu rwababyaye uretse abamaramaje.

    Ubwo Gen (Rtd) James Kabarebe yavugaga kuri uwo mutwe mu bihe byashize yashimangiye ko kuri ubu aho bigeze utamara n’iminota itanu mu Rwanda mu gihe wo uvuga ko wifuza kurwigarurira.

    Ati “Ikibazo dufitanye na FDLR si icy’imibare. Igiteye inkeke ni ingengabitekerezo ya Jenoside. Na bya bindi by’iminota itanu ndabisubiramo. Ntayo bamara hano.”
    Yashimangiye ko ikintu gikomeye kandi kibi uwo mutwe ufite ari ingengabitekerezo ya Jenoside ukomeje kubiba mu bato no gukwiza mu Karere muri rusange.

    Indangagaciro za Maj Gen Paul Kagame ku rugamba

    Abahoze ari abasirikare ba RPA iyo babara inkuru zo ku rugamba rwo kubohora igihugu, uzumva bakubwiye ko nyuma y’urupfu rwa Gen Fred Gisa Rwigema zahise zicika intege ndetse zitangira gutekereza kwisubirira muri Uganda kuko zabonaga nta cyerekezo.

    Muri icyo gihe zari zacitse intege ariko nibwo Maj Gen. Paul Kagame wari muri Amerika ubwo urugamba rwatangiraga yahageze, ndetse mu buryo budasanzwe ahindura imiterere y’urugamba binyuze mu ndagangaciro ze yahise atoza ingabo za FPR Inkotanyi.

    Gen Kabarebe yavuze ko ubwo Maj Gen Paul Kagame yasangaga ingabo za RPA ku rugamba rwo kubohora igihugu yasanze zananiwe zasubiye inyuma ariko yemeza ko zidashobora gutsindwa kandi zifite icyo zirwanira.

    Ati “Yaraje asanga urugamba rumeze nabi, asanga kurwana gusa n’uwo twitaga umwanzi twari duhanganye, ari we leta nyine yakoraga ibyo bibi, ntabwo byari bihagije. Yasanze agomba kuzana imiyoborere yindi.”

    “Yari iyo gukunda igihugu ukacyitangira, ukagitangira amaraso yawe ku buryo n’umuntu n’ubwo yaraswa agapfa usigaye akaba azi ngo uriya icyo yapfiriye cyari ikintu gifite akamaro. Yapfiriye gukunda igihugu niba ukunda igihugu uragipfira, iyo utagipfiriye uragitanga. Rero indangagaciro yo gukunda igihugu yayitoje Inkotanyi ziramwumva neza.”

    Abasirikare ba RPA babanje kurwana nk’ibyihebe

    Gen (Rtd)Kabarebe yavuze ko bitewe n’uko bari bafite ibikoresho bike iyo abasirikare b’inkotanyi ku rugamba rwo kubohora igihugu iyo baneshaga umwanzi imbunda zasimburaga ibyo kurya.

    Ati “Iyo umusirikare w’Inkotanyi yabaga ashonje ikintu cya mbere yafataga ni imbunda n’amasasu kuko ni cyo kintu yabaga akeneye cyane bikiyongera ku byo bari bafite.”

    Yagaragaje ko abasirikare ba RPA barwanaga nk’ibyihebe ku rugamba rwo kubohora igihugu mbere y’uko Perezida Kagame ahagera agahindura uburyo bw’imirwanire.

    Ati “Twebwe tukagenda n’utubunda twacu, twareze agatuza, abapfa bagapfa…barakurasira mu bilometero bitatu, bine mpaka ubagezeho, Murumva ukuntu abantu bari bateye, niyo mpamvu abazayirwa bavugaga ko RPA ari ibyihebe kandi koko ubibonye usanga bari ibyihebe.”

    Yagaragaje ko ubwo bari mu mishyikirano n’Ingabo zari iza Leta ya Habyarimana Col. Theoneste Bagosora yababwiye ko nta mututsi ushobora kwinjira mu ngabo z’u Rwanda, ntibatinye kumwisabira intambara.

    Ati “Icyo gihe twaramubwiye duti Bagosora urashaka iki, twarakunesheje nushaka n’aha nonaha, dutangirire intambara hano, turakurasa kandi tugufatane igihugu.”

    Nta Jenoside izongera kuba mu Rwanda

    Imyaka 30 irashize Jenoside yakorewe Abatutsi ihagaritswe n’Ingabo zari iza RPA zakoresheje ubwitange bukomeye ngo zibashe kurokora igihugu n’abatutsi bicwaga bazira uko baremwe.

    Ni amateka atazasibangana ku Rwanda kuko mu gihe cy’iminsi 100 gusa abarenga miliyoni bishwe.

    Gen (Rtd) Kabarebe kuri ubu usigaye ari Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ububanyi n’amahanga yigeze kugaragaza ko nta Jenoside ishobora kuzongera kuba mu Rwanda uko byagenda kose.

    Ati “Biragoye kuvunga ngo nta jenoside izongera kuba ahandi aho ari ho hose, ariko biroroshye kuvuga ngo nta Jenoside izongera kuba mu Rwanda, ibyo kuko turi abanyarwanda, turima u Rwanda rwacu aho twahagarara tukavuga ko itazongera kuba.”

    Ubuhemu bwa Kayumba Nyamwasa

    Gen (Rtd)Kabarebe yigeze kuvuka ko umuntu wa mbere w’umugome ubaho ari Kayumba Nyamwasa wabaye mu ngabo zabohoye igihugu ariko kuri ubu akaba yarashinze umutwe wa RNC urwanya Leta y’u Rwanda.

    Icyo gihe yagize ati “Nimba hari umuntu w’umuhemu ubaho, watangaho urugero ni Kayumba Nyamwasa. Hari ukuntu umuntu agira amahirwe mu bihe bitandukanye agahabwa cyangwa akagirwa icyo ari icyo ariko iyo ari umunyabwenge buke, umuhemu mu buzima bwe nta burere agira, ari umunyamusozi ibyo byose abipfusha ubusa.”

    Ntashobora kuririmba

    Gen (Rtd) Kabarebe yigeze gutangaza ko mu gihe abandi baririmba we adashobora kubikora kubera ko akiri umwana yigeze abikubitirwa n’umwarimu bituma afata icyemezo cyo kutazongera kubikora ukundi.

    Yagize ati “Ubu njyewe sinshobora n’umunsi n’umwe kwasamura umunwa wanjye ngo ndirimbe. Nkoma amashyi gusa kandi nkizihirwa nkaryoherwa n’indirimbo kubera ko ndi umwana muto nahuye n’umwarimu wanyangishije kuririmba ku buryo kuva uwo munsi sinongeye.”

    Icyo gihe yahorwaga ko ari kuririmba mu Kiliziya ubwo bari muri Uganda mu ishuri rya Kyamate Primary School, aho umwarimu w’igitsina gore wangaga Abanyarwanda yamukubise amubuza kuririmba bituma afata icyemezo cyo kutazongera kuririmba.

    src:igihe

  • Monica Geingos yagaragaje ko kugira ubudaheranwa no kwigira ari ikintu gikomeye

    Monica Geingos yagaragaje ko kugira ubudaheranwa no kwigira ari ikintu gikomeye

    Monica Geingos, wahoze ari umugore wa Hage Geingob wabaye Perezida wa Namibia, yahishuye ko umugabo we yapfuye bari kwitegura kujya mu kiruhuko cy’izabukuru, ashimangira ko ibintu bihinduka mu kanya nk’ako guhumbya asaba urubyiruko guhora rwiteguye kwakira impinduka.

     

    Yabigarutseho mu kiganiro yagiranye n’abanyeshuri bo muri Kepler College, ubwo yakirwaga nk’Umuyobozi w’Icyubahiro w’iyo kaminuza ikorera mu Rwanda.

    Yagaragaje ko abantu bakwiye guhora biteguye ko ibintu bihinduka umunsi ku wundi kandi mu buryo butunguranye.

    Hage Geingob wabaye Perezida wa Namibia yitabye Imana mu 2024 akiri ku buyobozi bw’icyo gihugu muri manda ye ya kabiri ari nayo yari iya nyuma. Yitaba Imana yari afite imyaka 82.

    Monica yahishuye ko umugabo we Hage Geingob, yitabye Imana mu gihe bari bari kwitegura kujya mu kiruhuko cy’izabukuru cyane ko yari manda ye ya nyuma ariko aza gupfa azize cancer.

    Ati “Reka nkubwire, njye n’umugabo wanjye twari twiteguye cyane kuva mu mwanya wa Perezida tukajya mu kiruhuko cy’izabukuru. Ubwo twari turi kubitegura, twari dufite na gahunda. Yasuzumwe muri Mutarama (2024) basanga arwaye Cancer y’urwagashya. Mu gihe cy’ibyumweru bitatu gusa yari apfuye. Byari ku nshuro ya mbere dupfushije Perezida ukiri mu nshingano. Nta n’umwe muri twe wari witeze ko bishobora kubaho.”

    Yongeyeho ati “Ntabwo twari tuzi ko dufite gusa ibyumweru bitatu. Umunsi umwe gusa apfuye ntabwo nari nkiri umugore wa Perezida, nahise ntangira kuba umupfakazi. Rero ibintu bihinduka vuba vuba birenze uko wabitekereza.”

    Monica Geingos yemeza ko abantu bakwiye guharanira kuba inyangamugayo mu kubaka ahazaza heza habo kuko ibintu bikunze guhindagurika ariko ubunyangamugayo butajya buhagarara.

    Ati “Kugira ubunyangamugayo igihe cyose kuko ibintu birahinduka. Uyu munsi uba uri Minisitiri w’Uburezi, ejo ukaba utakiri we. Umunsi umwe uba uri umugore wa Perezida, ukurikiyeho ukaba utakiri we.”

    “Uyu munsi uba uri Minisitiri ufite ubunararibonye n’ibigwi bikomeye undi munsi ukaba waragiye mu kiruhuko cy’izabukuru. Rero ibintu birahinduka, kandi Isi nayo irahinduka. Ntekereza ko ubumenyi ukeneye kugira muri iyi si ihindagurika, icy’ingenzi ari ukwigira.”

    Yavuze ko kugira imitekerereze yo kwigira no kuba inyangamugayo bidashobora gukangwa n’impinduka ahubwo ko bituma umuntu yemera impinduka no kureba uburyo bwo kugendana n’izo mpinduka.

    Yasabye kandi buri wese kugira uruhare mu kugena uko atwara ubuzima bwe muri iyi si y’ikoranabuhanga, hagamijwe kubaka ibizagaragaza ishusho y’ubuzima bwe.

    Ati “Rero mukwiye kwitondera ibibavugwaho, bijya ku mbuga nkoranyambaga uyu munsi kuko bizagira ingaruka ku buzima bw’ejo. Zimwe mu ntwaro z’ingenzi muri iki kinyejana cya 21 zidufasha gutsinda ni nazo zishobora kudushyira hasi rero kuri njyewe biradusaba kwigira no kudaheranwa.”

    Yashimangiye ko abantu bakwiye guharanira kugira uruhare mu guteza imbere sosiyete aho gushyira imbere inyungu zabo gusa.

    Yifashishije urugero rw’umuhungu we wigeze kumubwira ko azamwubakira inzu ariko agamije gusa kugira ngo na we ajye atanga amategeko nk’uko ababyeyi be babikora, agaragaza ko bikwiye kugira intego nzima no kuyiharanira.

    Yagaragaje ko abanyeshuri benshi bakunze kugira intumbero yo kuba abakire kuruta uko bafasha mu guteza imbere sosiyete, aho bahitamo kujya gukora mu rwego rw’Abikorera aho gukorera Leta.

    Yagaragaje kandi ko Leta iba ikwiye kugira abantu b’intiti bagira uruhare mu kugena no gutegura neza ahazaza h’igihugu aho kuba bose bakwirundira mu Rwego rw’Abikorera.

    Monica Geingos yagaragaje ko kugira ubudaheranwa no kwigira ari ikintu gikomeye

    Uburinganire si imibare

    Monica Geingos yagaragaje urubyiruko rw’abasore n’abagabo ko bakwiye kugira uruhare mu kwimakaza ihame ry’uburinganire no kubakira abagore ubushobozi.

    Yavuze ko ihame ry’uburinganire ridakwiye gukorwa mu mibare gusa nko kumva ko mu nzego runaka harimo 50% by’abagore n’abagabo, ahubwo ko ari uburyo bwo guhindura imyumvire yo kumva ko abantu bose bahawe amahirwe angana bafite ubushobozi bwo gukora ikintu runaka kandi bagatanga umusaruro ukwiye.

    Ati “Iyo mvuga uburinganire hagati y’umugabo n’umugore, iyo mvuga 50 kuri 50 , ntabwo mba mvuga ibijyanye n’imibare. Ngo narashatse ndateka uyu munsi, umugabo wanjye agomba guteka ejo, ntabwo ari bwo buringanire. Ibyo si byo 50 kuri 50. Uburinganire ni ukumva ko umuntu uri imbere yanjye ari ikiremwamuntu nk’uko nanjye ndi cyo. Akwiye amahirwe n’ubumuntu no kubahwa nk’uko nanjye mbikwiye.”

    Yakomeje ati “Ntabwo bivuze ngo uratangira uyu munsi wige imirimo isanzwe ikorwa n’abagore, ahubwo icyo bivuze ni kurebana buri wese akabona ko mugenzi we ari ikiremwamuntu, afite ubushobozi bumwe n’ubwawe. Birakwiye kureba mugenzi wawe yaba umugore cyangwa umugabo nk’abangana kuko mwese muri abantu kandi sinzi ko hari abantu basumbana.”

    Yagaragaje kandi ko abagabo bakwiye kugira uruhare mu kurwanya ihohoterwa rikorerwa abagore n’abakobwa cyane ko imibare igenda yiyongera.

    Yatanze inama enye ku rubyiruko zirimo gukorera ku ntego, kwirinda kubatwa n’ibiyobyabwenge, gukora imyitozo ngororamubiri no gukora ibyo ukwiye gukora kandi ku gihe cyabyo.

    src:igihe

  • Minisitiri Nduhungirehe yatangaje ko hari abagoreka amateka y’akarere bagamije guhishira abungukira by’ukuri mu mutungo kamere wa RDC

    Minisitiri Nduhungirehe yatangaje ko hari abagoreka amateka y’akarere bagamije guhishira abungukira by’ukuri mu mutungo kamere wa RDC

    Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Amb. Olivier Nduhungirehe, yatangaje ko bitunguranye kubona umuntu wabaye ambasaderi w’u Bufaransa muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo agaragaza ubujiji bwo ku rwego rwo hejuru ku karere k’ibiyaga bigari, akavuga ko abahatuye barimo ba kavukire ariko Abatutsi biganjemo abagiye bahajyanwa bavuye mu bice bitandukanye, nyamara atari ukuri.

     

    Pierre Jacquemot wabaye ambasaderi w’u Bufaransa muri RDC yabwiye RFI ko abantu batuye mu Burasirazuba bwa Congo biganjemo Abatutsi bavanywe mu bice bitandukanye mu 1930, mu gihe u Budage n’u Bubiligi byakolonizaga u Rwanda.

    Minisitiri Nduhungirehe abinyujije kuri X yagaragaje ko mu 1930 u Budage butari bugikoroniza u Rwanda n’u Burundi, kuko nyuma yo gutsindwa intambara ya mbere y’Isi, mu 1920 ibihugu by’u Rwanda n’u Burundi byashyizwe mu biganza by’u Bubiligi.

    Yasobanuye ko Abatutsi bo muri RDC atari abantu bavuye mu bice bitandukanye mu 1930 nk’uko abagoreka amateka babivuga.

    Ati “Abatutsi [bo muri RDC] ntabwo ari abantu bakuwe mu bice bitandukanye ubwo abantu bajyanwaga muri Congo mu 1930. Uko kugoreka amateka ni byo bikomeza gukongeza urwango mu baturage n’imvugo zihembera urwango mu Burasirazuba bwa RDC.”

    Nduhungirehe yagaragaje ko Abatutsi bo mu Burasirazuba bwa RDC ari ba kavukire ku butaka bw’abakurambere babo bwambuwe u Rwanda mu 1910, mu nama yahuje ibihugu by’u Bubiligi, u Budage n’u Bwongereza bigakata imipaka byakoronizaga.

    Iyi nama yasize u Rwanda rwambuwe bimwe mu bice byo mu Burengerazuba no mu Majyaruguru byomekwa kuri Congo na Uganda.

    Ati “N’ikimenyimenyi abo baturage bafite ururimi n’umuco nyarwanda, amazina y’uduce twinshi, imisozi n’imigezi byinshi biri mu Kinyarwanda ku buryo abanye-Congo b’i Kinshasa babivuga nabi.”

    Yashimangiye ko kuba abakoloni b’Ababiligi barajyanye ku gahato bamwe mu Banyarwanda bagiye kubakoresha mu mirimo y’ubucukuzi hagati ya 1920 na 1950, bidakuraho ko hari abakomoka kuri ubu butaka bw’abakurambere babo.

    Yakwije ikinyoma ku mabuye y’agaciro

    Ikinyoma cya kabiri Pierre Jacquemot yatangaje gikubiye mu bice avuga ko byigaruriwe na M23 ngo igamije gufata ibirombe by’amabuye ya Coltan, akavuga ko Rubaya ari ho hava 20% by’aya mabuye agurishwa ku Isi.

    Uyu mugabo yavuze ko ayo mabuye birangira anyujijwe mu Rwanda agatunganywa ku rwego rwa mbere ubundi akoherezwa muri Aziya no mu Burayi na Amerika y’Amajyaruguru yahawe ibirango bitandukanye.

    Gusa Minisitiri Nduhungirehe na byo yabinyomoje yerekana ko umushakashatsi Bojana Coulibaly yigereye i Rubaya agasanga ibirombe byaho bitaratangira gukoresha ikoranabuhanga mu bucukuzi, nta muhanda n’umwe ubihuza n’Umujwi wa Goma.

    Ati “Ntibyumvikana uburyo ibyo birombe bikora mu buryo bwa gakondo byavamo 20% bya coltan icuruzwa ku Isi.”

    Yahamije ko ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro muri Rubaya bukorwa n’abaturage b’ako gace bavuga Ikinyarwanda, ariko mu gihe kirekire byahoze biri mu maboko y’umutwe wa Wazalendo n’indi mitwe ifitanye isano na Leta ariko muri iyi minsi nta mutwe witwaje intwaro uhari.

    U Rwanda rufite amabuye y’agaciro yarwo

    Ubushakashatsi bwakozwe mu bihe by’ubukoloni kugeza n’ubu bwagaragaje ko hari uduce 52 turimo amabuye y’agaciro y’ubwoko butandukanye, ndetse hamwe hatangiye gukorerwa ubucukuzi ahandi ntiburahagera.

    Ikarita igaragaza agari amabuye y’agiro mu Rwanda yerekana ko uturere tw’u Rwanda twose dukungahaye ku mabuye y’agaciro atandukanye uretse kamwe ka Gisagara gusa.

    Minisitiri Nduhungirehe yavuze ko amabuye y’agaciro y’u Rwanda yavumbuwe n’abakoloni b’Abadage ariko ubucukuzi bugatangira mu myaka ya 1930 n’Ababiligi binyuze muri sosiyete z’ubucukuzi nka COREM, GEO Rwanda, MINETAIN na SOMUKI.

    Ati “U Rwanda ruri mu gace kamwe na RDC gakize ku mabuye ya Coltan, Gasegereti na Wolfram (3Ts) […] U Rwanda kandi rwabaye u rwa kabiri mu kugurisha coltan ku Isi, ingana na 22,4% by’icurujwe yose mu 2024, inyuma ya RDC yohereje 40.2% na ho Brésil igakurikiraho na 14,7%.”

    Kugeza ubu u Rwanda rumaze gutanga impushya 136 ku bigo 99 by’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro, impushya 18 z’ibigo bikora ubushakashatsi ku mabuye y’agaciro zahawe ibigo 17, impushya 76 ku bigo bicuruza ayo mabuye n’izindi eshatu ku biyongerera agaciro.

    Aha harimo abacukura Gasegereti, Coltan, Wolfram, Zahabu, Amabengeza, n’ayandi.

    Minisitiri Nduhungirehe yahamije ko ubucukuzi mu Rwanda bukurikiza amategeko y’imbere mu gihugu na mpuzamahanga arimo n’amabwiriza ajyanye no gusuzuma inkomoko yayo ku buryo aba yizehe ku isoko mpuzamahanga.

    Yahamije ko abantu nka Pierre Jacquemot bakoresha ibitangazamakuru mpuzamahanga mu gukwirakwiza ibinyoma “ku karere kacu, baca hejuru ukuri bagamije guhishira abungukira by’ukuri mu mabuye y’agaciro ya RDC.”

    src:igihe

  • Perezida Kagame yakiriye mu biro bye intumwa yihariye ya Loni mu Karere k’ibiyaga bigari

    Perezida Kagame yakiriye mu biro bye intumwa yihariye ya Loni mu Karere k’ibiyaga bigari

    Perezida Paul Kagame yakiriye Intumwa yihariye y’Umunyamabanga Mukuru wa Loni mu Karere k’ibiyaga bigari, Huang Xia, bagirana ibiganiro byibanze ku mutekano wo mu Karere no gushyigikira inzira ziri kwifashishwa n’Akarere mu gukemura ikibazo cy’umutekano muke.

    Ibiro by’Umukuru w’Igihugu, Village Urugwiro, byatangaje ko abo bayobozi bombi baganiriye kuri uyu wa 6 Mata 2025.

    Itangazo rikomeza rigira riti “Perezida Kagame yakiriye Intumwa yihariye y’Umunyamabanga Mukuru wa Loni mu karere k’ibiyaga bigari, Huang Xia, bagirana ibiganiro bishingiye ku gushyigikira gahunda y’ibiganiro bikomeje mu gushakira igisubizo ibibazo byo mu Karere hashingiwe ku mpamvu muzi, mu gushaka kugera ku mahoro arambye.”

    Ikibazo cy’intambara ihanganishije M23 n’Ingabo za Leta ya RDC (FARDC) gikomeje gufata indi ntera.

    Kugeza ubu uyu mutwe wigaruriye Umujyi wa Goma na Bukavu.

    Mu gushaka umuti ku mutekano muke mu Burasirazuba bwa RDC, Abakuru b’ibihugu bya EAC na SADC bafashe umwanzuro wo guhuriza hamwe ibiganiro bya Luanda na Nairobi, ubwo bahuriraga mu nama idasanzwe yabereye i Dar es Salaam muri Tanzania tariki ya 8 Gashyantare, bikitwa “Luanda-Nairobi”.

    Mu yindi nama bahuriyemo tariki ya 24 Werurwe, bashyizeho aba bahuza, basaba Dr. Ruto na Emmerson Mnangagwa uyobora SADC kubaganiriza vuba mbere y’uko batangira imirimo y’ubuhuza mu biganiro bya Luanda-Nairobi.

    Abo ni Olusegun Obasanjo wayoboye Nigeria, Uhuru Kenyatta wayoboye Kenya, Sahle-Work Zewde wabaye Perezida wa Ethipia, na Catherine Samba Panza wayoboye Centrafrique kuva mu 2014 kugeza mu 2016 na Kgalema Motlanthe wayoboye Afurika y’Epfo kuva mu 2008 kugeza mu 2009.

    Abo bakuru b’ibihugu basabye Dr. Ruto na Emmerson Mnangagwa uyobora SADC kubaganiriza vuba mbere y’uko batangira imirimo y’ubuhuza mu biganiro bya Luanda-Nairobi.

    Abahagarariye ubutegetsi bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo n’abo mu ihuriro AFC/M23 rigizwe n’umutwe wa politiki n’igisirikare, bashobora gutangira ibiganiro by’amahoro tariki ya 9 Mata 2025.

    Umunyamuryango wa AFC/M23 yatangaje ko mu gihe ibi biganiro bizaba byatangiye, ihuriro ryabo rizageza ku bahagarariye Leta ya RDC ibyifuzo byaryo.

    Abahagarariye AFC/M23 barimo umuyobozi wungirije wayo, Bertrand Bisimwa, na Colonel Nzenze Imani John ushinzwe ubutasi n’ibikorwa bya gisirikare, baherutse kujya muri Qatar.

    Icyo gihe, Leta ya Qatar yaganirije abahagarariye AFC/M23, bayisobanurira impamvu yatumye bafata intwaro n’icyo bifuza kuri Leta ya RDC.

    Icyo gihe kandi, intumwa z’u Rwanda n’iza RDC na zo zahuriye muri Qatar, ziganira ku makimbirane ari hagati y’impande zombi kuva mu 2022, ashingiye ahanini ku rugamba rwa AFC/M23.

    Loni yakunze kugaragaza ko ishyigikiye gahunda y’ibiganiro bigamije mu gushakira igisubizo ibibazo byo mu Karere.

    src:igihe

  • Kubera iki Gnassingbé akwiye kuba umuhuza w’u Rwanda na RDC

    Kubera iki Gnassingbé akwiye kuba umuhuza w’u Rwanda na RDC

    Inama nkuru y’umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU) iherutse gushyigikira ko Perezida Faure Essozimna Gnassingbé wa Togo aba umuhuza w’u Rwanda na Repubulika Iharanira Demokarasi, inshingano ashobora gusimburaho João Lourenço wa Angola.

    Perezida Lourenço unayobora AU ni we wasabye ko Gnassingbé yagirwa umuhuza, nyuma yo kubiganiraho biciye mu ntumwa ye yihariye, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga Tete Antonio, yohereje muri Togo tariki ya 27 Werurwe 2025.

    Gnassingbé azaba umuhuza w’u Rwanda na RDC bidasubirwaho ubwo Inteko Rusange ya AU igizwe n’abakuru b’ibihugu na za guverinoma, izaba imaze kumwemeza.

    Lourenço yatangiye guhuza u Rwanda na RDC mu 2022 nyuma y’aho umwuka mubi ututumbye hagati y’ibihugu byombi bitewe n’impamvu z’umutekano. Ibiganiro yayoboye byahagaze mu Ukuboza 2024 bidatanze umusaruro wari witezwe.

    Muri Werurwe 2025, Lourenço yatangaje ko yahagaritse inshingano yo guhuza u Rwanda na RDC kugira ngo yibande ku birebana n’ubuyobozi bwa AU, cyane cyane guharanira iterambere rusange rya Afurika.

    U Rwanda na RDC byemeye ko Lourenço abihuza kubera ko ibi bihugu byombi byari bibanye neza na Angola. Kimwe mu bibazo by’ingenzi byibajijweho ni niba hazaboneka undi utagira uruhande abogamiyeho.

    Gnassingbé ni amahitamo meza

    Umubano wa Togo n’u Rwanda ndetse na RDC umaze imyaka myinshi uhagaze neza, ndetse birumvikana Gnassingbé ni inshuti ya Perezida Paul Kagame na Félix Tshisekedi.

    Uhereye mu gihe cya vuba, ubona ko ubutegetsi bwa Gnassingbé bwakomeje kuba inshuti ya bugufi y’u Rwanda. Uyu Mukuru w’Igihugu ni umwe mu barenga 20 bitabiriye umuhango w’irahira rya Perezida Kagame muri Kanama 2024.

    Muri Mutarama 2025, Gnassingbé yasuye u Rwamda, agirana na Perezida Kagame ikiganiro ku kongerera imbaraga ubufatanye bumaze igihe hagati y’ibihugu byombi.

    Icyo gihe, Perezida Kagame yabwiye Gnassingbé ati “Twishimiye kuba turi kumwe na we, ndizera ko byinshi ari ukugaragariza ko twishimiye kuba turi kumwe aha, ariko kandi no kongera gusaba ko imikoranire imaze igihe kirekire hagati y’ibihugu byacu byombi, yaguka kurushaho.”

    Tariki ya 3 Mata, Gnassingbé yongeye gusura u Rwanda, aho yari yitabiriye inama mpuzamahanga y’ikoreshwa ry’ubwenge buhangano muri Afurika. Nyuma y’aho, yaganiriye na Perezida Kagame, bashima ubufatanye bw’ibihugu byombi.

    Uru ruzinduko rwabaye mu gihe Lourenço yari yaramaze kumenyesha Gnassingbé ko yifuza ko yaba umuhuza w’u Rwanda na RDC, ndetse na we yari yaramwemereye ko mu gihe Inteko Rusange ya AU yamwemera, azakora iyi nshingano.

    Gnassingbé yakiriye Perezida Tshisekedi muri Togo muri Nyakanga 2024, baganira ku mubano w’ibihugu byabo. Mu mwaka wabanje, na we yagiye i Kinshasa mu muhango wo gutangiza imikino y’umuryango w’ibihugu bikoresha Igifaransa, OIF.

    Mbere y’uko Tshisekedi ajya ku butegetsi, umubyeyi we Etienne Tshisekedi yapfiriye mu Bubiligi mu 2017. Gnassingbé yatanze ubufasha mu kujyana umurambo we i Kinshasa muri Gicurasi 2019, ushyingurwa mu cyubahiro.

    Umwe mu bakorera hafi y’ibiro bya Perezida wa Togo yatangarije ikinyamakuru Jeune Afrique ko Gnassingbé yakoroherwa cyane no kuvugana n’abakuru b’ibihugu byombi, bagashakira hamwe igisubizo cy’aya makimbirane.

    Yagize ati “Perezida Gnassingbé afite amahirwe yo gushobora kuvugisha abantu bose barebwa n’iki kibazo.”

    src:igihe